Iedereen is vandaag actief op verschillende socialemediakanalen. We denken ook sociaal te zijn met die honderden of zelfs duizenden ‘vrienden’ die we online hebben. Maar is dat wel zo? Zijn we wel zo sociaal als we allemaal denken?

Tekst: Dries De Boever. Foto: Shutterstock.

Vroeger was het gemakkelijk. Je had geen internetverbinding, geen smartphone, en dus ook geen sociale media. Je stond gewoon in contact met de mensen rondom jou. “Wat een hel!,” hoor ik sommigen denken. Maar was dat wel zo? Want wat is er nu juist zo leuk aan om alles wat je doet op Twitter te gooien? Waarom moet je via Swarm in godsnaam aan iedereen laten weten waar je bent?

Laten we even teruggaan naar de essentie. Sociale media zijn online platformen waar gebruikers zonder of met minimale tussenkomst van een professionele redactie, de inhoud verzorgen. Sociale media zijn steeds meer ingeburgerd in onze maatschappij, bijna iedereen is actief op een of meerdere platformen.

En dan het slechte nieuws: uit een onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 2017 bleek dat 29% van de jongvolwassenen (18-25 jaar) zich verslaafd voelt aan sociale media zoals Facebook, Twitter en Instagram. In 2015 was dit nog maar 15%. De meeste mensen gaven toe dat ze meer dan 3 uur per dag besteedden op sociale media. Dat mensen zich verslaafd ‘voelen’ wil niet automatisch zeggen dat ze verslaafd ‘zijn’, maar het blijven hallucinante cijfers. Hoe komt het dat die cijfers zo hoog liggen?

Populariteit verklaard

Volgens Jaap Van ’t Kruis van internetconceptbureau Ventanaz ligt het vooral aan het sociale aspect. In Libelle legde hij dat als volgt uit: “Een Facebookprofiel kun je vergelijken met de voorpagina van je eigen krant. Hier schrijf je op hoe je je voelt, wat je hebt gedaan of welke muziek je mooi vindt. Daarop krijg je reacties of tips, soms wel tientallen of honderden. Die interactie, het feit dat je iets de wereld in stuurt en daar weer iets voor terugkrijgt, dat maakt het zo verslavend.”

Hij analyseert verder dat kijken en bekeken ook een rol spelen: “Je profiel is je uithangbord: je zet er mooie foto’s op en laat zien dat je leuke en interessante dingen gedaan hebt. Het is een beetje exhibitionistisch, en tegelijkertijd ook voyeuristisch. Want je kunt ook ongestoord andere mensen bekijken.”

Asociale media

Voorstanders van sociale media zeggen dat het vooral goede dingen brengt in de maatschappij. Zo ben je bijvoorbeeld altijd op de hoogte van het laatste nieuws. Je kan vriendschap vinden online, of liefde, je kan veel gemakkelijker met elkaar afspreken.

Tegenstanders noemen dan weer het gebrek aan privacy, en zeggen ook dat het gebruik van sociale media te veel afleidt, vermoeidheid, verslaving, asociaal gedrag en stress opwekt, dat de concentratie daardoor achteruitgaat en nog veel meer. Pesten, afpersing: het gebeurt ook steeds meer. Er zijn ook onderzoeken die stellen dat sociale media de ontwikkeling afremmen. En dan een zeer regelmatig terugkerende kritiek: dat sociale media mensen vooral asocialer lijkt te maken.

Als je eens goed kijkt als je op straat loopt, zie je dat de overgrote meerderheid van de mensen zit te tokkelen op hun smartphone, en dus niet meer met elkaar praat. Voor sommige mensen zorgt dit voor toenemende irritatie.

Kijk naar jezelf

Een antwoord formuleren op de vraag of we nu echt asocialer worden door sociale media is niet simpel. Iedereen heeft zijn eigen mening over deze kwestie. Zeker is wel dat sociale media op zich niet verantwoordelijk zijn voor positieve of negatieve evoluties; als mens hebben we een niet te onderschatten rol. Ja, sociale media kunnen het beste of het slechtste in de mens naar boven halen. Maar het is onze eigen keuze in welke mate we ons laten meeslepen. Daar zijn we zelf verantwoordelijk voor. En we kunnen zeker eisen van socialemediakanalen als Facebook en Instagram dat ze bepaalde wanpraktijken veranderen, maar we zullen in de eerste plaats toch naar ons eigen gedrag moeten kijken als we willen dat er minder negativiteit is. En dus kijken naar hoe we ons gedragen online. Want elk probleem, maar ook elke verandering, begint bij onszelf.